روستای امامزاده ابراهیم همچنان در انتظار احیا

به گزارش ورس از قدس آنلاین ، بامداد ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۳، شعله‌های آتش در دل یکی از متفاوت‌ترین روستاهای گردشگری ایران، «امامزاده ابراهیم(ع) شفت» زبانه کشید و در چند ساعت، بخش گسترده‌ای از این منطقه چوبی را به خاکستر تبدیل کرد؛ حادثه‌ای که به یکی از بزرگ‌ترین آتش‌سوزی‌های شهری ـ روستایی کشور در سال‌های اخیر تبدیل شد.
آتش‌سوزی ابتدا از یکی از واحدهای تجاری در بخش مرکزی روستا، شامل نانوایی یا مغازه آغاز شد. با توجه به اینکه بخش عمده بافت روستا از چوب و مصالح قابل اشتعال تشکیل شده بود، شعله‌ها به سرعت گسترش یافت و ده‌ها ساختمان را دربرگرفت.متأسفانه در این حادثه حدود ۲۹۰ واحد مسکونی و ۹۰ واحد تجاری به‌طور کامل تخریب شدند و بخش قابل توجهی از بافت روستا از بین رفت.
این نخستین بار نبود که روستای امامزاده ابراهیم(ع) با آتش‌سوزی گسترده مواجه می‌شد. سوابق موجود نشان می‌دهد این روستا در سال‌های ۱۳۷۵، ۱۳۷۶، ۱۳۷۸ و ۱۳۹۲ نیز شاهد حوادث مشابه بوده است، اما آتش‌سوزی اردیبهشت ۱۴۰۳ از نظر گستره خسارت، بی‌سابقه‌ترین حادثه ثبت‌شده در این منطقه محسوب می‌شد.
شدت حادثه به اندازه‌ای بود که برخی واحدهای واقع در آن سوی رودخانه نیز بر اثر حرارت شدید و انتقال شعله‌ها آسیب دیدند؛ موضوعی که ابعاد کم‌سابقه این حریق را نشان می‌داد.
با این حال، نگرانی‌ها به همین حادثه محدود نماند و روستا بار دیگر در ۱۰ فروردین ۱۴۰۴ دچار آتش‌سوزی شد.

بازسازی؛ مسیری طولانی و پرچالش

با گذشت بیش از دو سال از این حادثه و وعده‌های متعدد مسئولان، اما باید اذعان کرد روند بازسازی این روستا همچنان با چالش‌های متعددی روبه‌رو است.
دهیار روستای امامزاده ابراهیم (ع)شفت با اشاره به روند رسیدگی به پرونده‌های بازسازی گفت: از مجموع حدود ۱۵۰ واحد آسیب‌دیده، ۴۹ واحد مربوط به حریق‌های سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۶ بوده و سایر پرونده‌ها در حال طی مراحل اداری هستند. تاکنون حدود ۲۵ پرونده به‌طور کامل آماده شده و پیش‌بینی می‌شود ۲۰ تا ۲۵ واحد دیگر نیز به‌زودی وارد چرخه صدور مجوز و بازسازی شوند. همچنین حدود ۲۰ مورد ساخت‌وساز جدید در روستا آغاز شده است.
امید کاظمی در مهر ماه سال گذشته گفته بود برخی آسیب‌دیدگان همچنان در منازل بستگان خود سکونت دارند. همچنین پرونده ۱۹ خانواری که پیش از حادثه دارای پروانه ساختمانی بوده و در حریم رودخانه زندگی می‌کردند، همچنان در انتظار تعیین تکلیف نهایی قرار دارد.

تعیین تکلیف اراضی و ورود دستگاه‌های اجرایی

در این میان، یکی از مهم‌ترین موانع بازسازی، موضوع حریم رودخانه و وضعیت زمین‌های آسیب‌دیده بود. در همین راستا، در نشستی به ریاست محمدعلی ویشکایی، مدیرکل مدیریت بحران استان گیلان مقرر شد هشت قطعه زمین با کاهش حریم رودخانه آزادسازی شود و برای ۱۱ قطعه باقیمانده نیز از طریق برگزاری جلسات تخصصی یا تأمین زمین جایگزین، راهکار مناسب اتخاذ شود.
همچنین بانک‌های عامل موظف شدند با استفاده از روش‌هایی همچون رهن ملک، وثیقه جایگزین و در صورت نیاز سفته زنجیره‌ای، زمینه پرداخت تسهیلات بانکی به متقاضیان را فراهم کنند. شرط سبز بودن فرم «ج» نیز با دستور استاندار گیلان برای متقاضیان در نظر گرفته شد. محمدجواد خانی‌پور، معاون بهره‌برداری آب منطقه‌ای گیلان نیز در این زمینه اعلام کرد پس از بررسی مجدد ۱۸ پرونده در کمیسیون ماده ۳ رسیدگی به اعتراضات، بخشی از حریم و بستر رودخانه کاهش یافت. حریم رودخانه امامزاده ابراهیم(ع) به ۶ متر کاهش یافته است؛ رقمی که در مقایسه با شهر رشت با حریم ۱۰متری، حداقل میزان ممکن محسوب می‌شود و کاهش بیشتر آن از نظر فنی و قانونی امکان‌پذیر نیست.

تلاش برای تسریع بازسازی

اگر چه ارسلان مقیمی، فرماندار شفت پیش از این اعلام کرده بود تمامی مراحل صدور پروانه ساختمانی بدون مشکل در حال انجام است و هیچ مانعی برای اهالی در مسیر دریافت مجوز وجود ندارد اما بسیاری از مردم روستا در پیچ و خم دریافت تسهیلات برای بازسازی مانده‌اند. فرماندار شفت با بیان اینکه براساس مصوبه شورای تأمین استان، تخفیف ۹۵درصدی عوارض دهیاری برای افراد خسارت‌دیده در نظر گرفته شده است، امیدوار است کار بازسازی سرعت بگیرد اما واقعیت این است برخی فرایندهای قانونی و ورود جدی بانک‌ها، راه عبور مردم از شرایط فعلی را سد کرده است.

رفع موانع بانکی و حذف محدودیت فرم «ج»

یکی از مهم‌ترین مشکلات آسیب‌دیدگان در مسیر بازسازی، محدودیت‌های ناشی از «فرم ج» و دشواری دریافت تسهیلات بانکی است. استاندار گیلان با اشاره به مصوبه ستاد مدیریت بحران استان در ۲۵ آذرماه ۱۴۰۴ اعلام کرد متقاضیان حادثه‌دیده امامزاده ابراهیم(ع) بدون توجه به وضعیت فرم «ج» به بانک‌های عامل معرفی می‌شوند.
هادی حق‌شناس این تصمیم را اقدامی حمایتی برای خانواده‌هایی دانست که در سال‌های گذشته چندین بار در حوادث آتش‌سوزی متحمل خسارت شده‌اند و گفت: تاکنون بیش از ۵۰ نفر توانسته‌اند پروانه ساخت دریافت کنند.
وی همچنین از اجرایی شدن مصوبه اراضی ۶۰ متری دو طبقه و معرفی مالکان به بانک‌های عامل خبر داد و افزود: مالکان اولیه به صورت انبوه‌ساز توسط بنیاد مسکن به بانک‌های عامل معرفی شده‌اند.
در ادامه این اقدامات، حامد دائمی، مدیرکل بنیاد مسکن گیلان از فراهم شدن امکان استفاده از وثیقه جایگزین برای متقاضیان انبوه‌ساز خبر داد و بیان کرد: این اقدام می‌تواند روند بازسازی واحدهای مسکونی و تجاری را تسریع کند.
بر همین اساس محدودیت «فرم ج قرمز» که مسیر دریافت تسهیلات در امامزاده ابراهیم(ع) پس از حریق ۱۴۰۳ را سد کرده بود با پیگیری‌ها در ۲۵ آذرماه ۱۴۰۴ برداشته شد و پرونده‌های تکمیل شده به بانک‌های عامل معرفی می‌شوند.

درس‌های یک فاجعه برای مدیریت بحران

با گذشت بیش از دو سال از آتش‌سوزی گسترده اردیبهشت ۱۴۰۳، روند بازسازی امامزاده ابراهیم(ع) شفت همچنان به عنوان یکی از مهم‌ترین پروژه‌های بازتوانی مناطق آسیب‌دیده در استان گیلان مطرح است. هرچند بخشی از واحدهای تخریب‌شده در مسیر بازسازی قرار گرفته‌اند و برخی خانوارها توانسته‌اند به محل زندگی یا کسب‌وکار خود بازگردند، اما آثار اقتصادی و اجتماعی این حادثه همچنان در زندگی بسیاری از ساکنان قابل مشاهده است.
از سوی دیگر، تکرار آتش‌سوزی در فروردین ۱۴۰۴ نشان داد صرف بازسازی کالبدی نمی‌تواند به تنهایی پاسخگوی نیازهای این منطقه باشد. این رخداد بار دیگر ضرورت بازنگری در شیوه ساخت‌وساز، مدیریت بحران و تقویت زیرساخت‌های ایمنی را برجسته کرد؛ موضوعی که می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش خسارت‌های احتمالی و حفظ هویت این روستای منحصربه‌فرد در سال‌های آینده داشته باشد.
امامزاده ابراهیم(ع) شفت امروز بیش از آنکه نماد یک روستای گردشگری باشد، به نمادی از دشواری بازسازی پس از یک فاجعه گسترده تبدیل شده است. آتش‌سوزی اردیبهشت ۱۴۰۳ صدها واحد مسکونی و تجاری را از بین برد و زندگی بسیاری از ساکنان را تحت تأثیر قرار داد؛ شرایطی که با وقوع دوباره حریق در فروردین ۱۴۰۴، ابعاد تازه‌ای یافت.
اگرچه طی ماه‌های اخیر بخشی از موانع اداری، بانکی و حقوقی برطرف شده، ده‌ها پروانه ساخت صادر شده و برخی پرونده‌های بلاتکلیف تعیین تکلیف شده‌اند، اما هنوز بخشی از آسیب‌دیدگان در انتظار دریافت تسهیلات، تکمیل روند اداری و بازگشت به خانه‌های خود هستند.
اظهارات مسئولان محلی و استانی نشان می‌دهد اراده لازم برای تکمیل بازسازی وجود دارد، اما تجربه سال‌های گذشته ثابت کرده موفقیت این روند تنها به ساخت دوباره واحدهای تخریب‌شده محدود نمی‌شود. ایمن‌سازی بافت روستا، ارتقای زیرساخت‌های امدادی و پیشگیری از تکرار آتش‌سوزی‌های گسترده، مهم‌ترین چالش‌هایی است که آینده امامزاده ابراهیم(ع) شفت را رقم خواهد زد.