سینمای تدبیر و امید

۱۶سال از ساخت فیلم «دختری با کفشهای کتانی » رسول صدر عاملی می گذرد. فیلمی که با تغییر گفتمان در فضای فرهنگی کشور با نگاهی آسیب شناسانه به تحلیل پدیده فرار دختران از خانه و مخاطرات آن پرداخت. فیلمی که با استفاده بجا و سنجیده از گشایش شکل گرفته در حوزه فرهنگ با نگاهی مبتنی بر فراغت از قضاوتهای شتاب زده دست به بیان تصویری یک مساله اجتماعی مهم زد. فیلمی که جریان اصولگرایی را برآشفت و تریبون های فرهنگی عرصه تاخت و تاز بر علیه آن شدند.

تحلیل ساختاری و گفتمانی سینمای دولت اصلاحات موضوع بحث این سطور نیست و مجالی دیگر می طلبد. اما در دولت عدالت و پوپولیسم و پایداری ، سینمای ایران دچار تغییر و تحولات رنگ و وارنگ شد. نبود نگاهی سیستماتیک به حوزه فیلمسازی درست مانند خیلی از مباحث و حوزه های دیگر ، سینما را دچار انشقاق ارزشی نمود. گاه متولیان امر بی دلیل از ساخته شدن و اکران فیلمی جلوگیری کردند و گاه به عریان ترین موضوعات و تابوشکن ترین آثار سینمایی مجوز ساخت داده شد. «گزارش یک جشن» ، «خیابان‌های آرام»، «خانه پدری»، «پاداش» و … تعدادی از فیلمهایی هستند که در دولتهای نهم و دهم به محاق توقیف رفتند. حال آنکه فیلمهایی با موضوعات هنجار گریز و تابوشکن به نمایش عمومی رسیدند. «چهل سالگی» ، «برف روی کاج ها» دو نمونه از این دست فیلمها هستند که به موضوع عشق ممنوعه پرداخته اند. در چهل سالگی زنی متاهل با دیدن عشق دوران جوانی اش دچار شوری تازه می شود و در برف روی کاج ها زنی که هنوز متارکه نکرده است با پسری جوان طرح دوستی می ریزد و … و نیز در فیلمی مانند سوپر استار هنرپیشه ای فاسد ، دختری را به منزل می آورد که فرزند خود اوست بدون اینکه خبر داشته باشد…

در سینمای دولت نهم و دهم کم نبودند فیلمهایی از این دست که بی توجه به ارزشهایی عمومی جامعه اسلامی و فرهنگ عمومی ایرانی به روی پرده رفتند. گاه به بهانه ساختن فیلمی کمدی تلاش گران عرصه دفاع مقدس به چند لمپن نزول جایگاه یافتند و گاه به بهانه طرح مساله ای اجتماعی با رکیک ترین بیان ممکن ضد اخلاق جای اخلاق را گرفت.

نگارنده معتقد است نقد آن چه در دولت پیش اتفاق افتاده است اگر چراغی پیش روی آینده روشن نکند هیچ سودی ندارد. امروز یک سال از دولت تدبیر و امید می گذرد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی وزیری دارد که تا کنون عملکرد مثبتی داشته است. فضای کار از سلایق شخصی دور شده است. کار به صورت ریشه ای و بنیادین صورت می گیرد و به تبع آن مدیریتی بر سازمان سینمایی حاکم است که تا کنون عمل گرایانه و فارغ از نگاههای مبتنی بر سلیقه رفتار کرده است.

یکی از رفتارهای به دور از عقلانیت و بی پشتوانه دولت گذشته در حوزه سینما پلمپ کردن خانه ی سینمای ایران بود. بدون هیچ گونه دلیل حقوقی و استدلالی مبتنی بر خرد ورزی. دستکم نخستین عملکرد دولت تدبیر و امید در بازگشایی مجدد خانه سینما نور امید در دل اصناف گوناگون سینمایی روشن کرد. حالا دیگر وقتی ساماندهی در حوزه نرم افزاری است. سالهاست تجربه نشان داده است سینمای دولتی نمی تواند فارغ از بستگی های جناحی و … مسیر درست خویش را بیابد. دولت تدبیر و امید با حمایت از سینمای غیر دولتی و با قرار دادن امکانات در اختیار تولید کنندگان این هنر –صنعت عظیم باید راه را بر سینماگران مستقل باز کند.

در حوزه ممیزی نیز در نخستین گام این جریان باید به پیش از فرایند تولید و نیز در طول ساخت یک فیلم منتقل گردد و در گام اساسی تر باید ساختارهای درست و چهارچوب ها تعریف گردند. نخست یک سینماگر باید با حدود و ثغور اخلاقی و فرهنگی مورد پذیرش آشنا باشند و با حضور ناظران کیفی کارآمد در چهارچوب مورد پذیرش نظام دست به آفرینش بزنند تا سلیقه شخصی جایی در فرایند بازبینی و ممیزی آثار سینمایی رخت بر بندد.

سینمای دولت تدبیر و امید نیازمند نگرشی بلند مدت و فارغ از احساس زدگی است. سینمایی که با نگاهی کلان و همه جانبه و با میدان دادن به همه سلیقه های مورد پذیرش نظام ، بیش از پیش بستر را برای شکل گیری و سازمان یافتن سینمای ملی آماده نماید.

علی جعفرزاده

عضو انجمن منتقدین سینمای ایران